Çocuklarda işitme kaybı nasıl anlaşılır?

image

İşitme kaybı, derecesi ne olursa olsun çocuğun konuşmayı ve dili öğrenmesini etkiler, sosyal ve duygusal sorunlara yol açar.

Kulak, Burun, Boğaz Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Erkan Tarhan’ın,ççocuklarda işitme kaybının belirtilerinden ve tedavi yöntemlerine ilişkin önerilerini derledik…

Konuşmanın normal gelişmesi, normal işitmenin varlığına bağlıdır. İşitme kaybı olan çocuğun işitmesinin anlaşılabilirliği ise işitme kaybının derecesi ile orantılıdır. Dolayısı ile işitme kaybı ne kadar az ise konuşma o kadar iyi olacaktır.

Özellikle de akraba evlilikleri, çocuklarda orta ve ileri derecede işitme kaybı bulunan çocukların doğma riskini artırmaktadır.

Konuşmanın öğrenilmesinde en önemli unsur ise işitme olduğundan çocukta işitme kaybı varlığı çocukta konuşmayı öğrenmeyi engeller ve dolayısı ile sosyal ve duygusal problemlere yol açar.

image

Çocuklarda işitme kaybı doğumsal olanlar ve sonradan gelişenler olarak ikiye ayrılır. Bunlar da kendi aralarında kalıtımsal nedenler ve kalıtımsal olmayan nedenler olarak ikiye ayrılırlar. Doğumsal olanlar, doğum anında mevcut olan işitme kayıplarını içerir.

Doğumsal işitme kayıplarının % 60’tan fazlasını kalıtımsal yani genler yolu ile ebeveynlerden çocuğa geçen rahatsızlıklar oluşturur. Doğumsal olup da kalıtımsal olmayanlar ise gebelik esnasında anne karnında geçirilen enfeksiyonlar (kızamıkçık, CMV, frengi, Herpes gibi), toksik veya metabolik rahatsızlıklar ve travmalardır.

Sonradan gelişen işitme kayıpları da kalıtımsal olanlar ve olmayanlar olarak ikiye ayrılır. Kalıtımsal olmayanlar arasında en sık görülenler yenidoğan dönemi hiperbilirubinemisi (sarılık) gibi metabolik rahatsızlıklar, bakteriyel sepsis, menenjit, kabakulak, kızamık, Herpes gibi enfeksiyöz sebepler veya iç kulağa hasar verebilecek ilaç veya madde kullanımı gibi toksik nedenlerdir.

Ne yapmalısınız?

image

Pratikte çocuklarda doğumsal işitme kayıpları çok sık görülmemektedir. Bu tür işitme kayıplarını bir çoğunun tedavisi mümkündür.

Eğer çocuğunuzun işitmesinde kayıp olduğundan şüpheleniyorsanız ya da çocuğunuz risk altında ise; mutlaka bir kulak muayenesi ile işitme tetkikleri yaptırmalısınız.

Erken teşhis, erken işitme yardımı ve özel eğitime erken başlanması çocuğun gelişimi ve sağlığı açısından çok önemlidir. Eğer doğumsal işitme kaybı varsa çocuğun işitme kaybının derecesine göre işitme cihazı kullanma şansı araştırılmalıdır. Eğer iki taraflı ağır işitme kaybı varsa cochlear implant (bionik kulak) şansı akılda tutulmalıdır. Bu çocuklar özel eğitime tabi tutulmalıdır.

Bebeklerde işitme kaybı belirtileri:

image

  • Yenidoğan (doğumdan 6 aya kadar) beklenmedik yüksek sesli gürültülerle irkilmiyor,

  • hareket etmiyor,

  • ağlamıyor veya herhengi bir şekilde tepki vermiyor,

  • Yüksek sesli gürültülerle uyanmıyor,

  • Kendiliğinden sesleri takip etmiyor,

  • Sadece sesle sakinleştirilemiyor,

  • Başını sesime doğru çevirmiyor.

  • Küçük bebeğim (6 aydan 12 aya kadar) sorulduğunda tanıdık kişi veya eşyaları göstermiyor,

  • Konuşma sesi çıkarmıyor ya da konuşma sesi çıkarmayı bıraktı,

  • 12 aylıkken ‘el salla’, ‘elin çırp’ gibi basit sözleri yalnız dinlemekle anlamıyor ancak ifade, hareketlerle tamamlandığında anlayabiliyor.

  • Büyük Bebeğim (13 ay- 2 yaş) hafif bir sesle ilk seslenişte doğru yöne dönmüyor,

  • Çevreden gelen seslere duyarsız.

  • İlk seslenişte cevap vermiyor,

  • Sese cevap vermiyor veya sesin nerden geldiğini anlamıyor,

  • Benzer yaştaki diğer çocuklar gibi ses çıkarmıyor ve konuşamıyor,

  • Normal ses yüksekliğinde televizyon seyretmiyor,

  • Anlama ve iletişim için kelimelerin kullanımında yeterli gelişmeyi göstermiyor.

  • Çocuğunuzda bu göstergelerden bir veya daha fazlası varsa işitme kaybı olabilir.

  • Çocuğunuzu kulak muayenesi ve işitme testine götürmeniz gerekir.

Mutlaka test yaptırın!

image

İşitme kaybı olan çocukların tesbit edilmesi amacıyla her yenidoğana “işitme tarama testi”nin yapılmalıdır.

 

Çocukta işitme kaybının erken teşhisi rehabilitasyona yönelik tedavinin erken başlaması ve çocukta sosyal ve duygusal anlamda ileriye dönük sorun yaşanmamasını sağlar.

En sık kullanılan tarama yöntemi yenidoğan döneminde rahatlıkla yapılabilen otoakustik remisyon testleridir. Bu test iç kulakta sinirsel aktivite sonucu oluşan sinyallerin dış kulak yolundan tespit edilmesi prensibi ile çalışır.

İşitme kayıplarının büyük bir kısmını oluşturan iç kulak (koklea-salyangoz) tipi kayıpların taramasında faydalıdır. Ancak iç kulağın gerisinde kalan beyindeki işitme merkezine kadar giden işitme yollarındaki kayıpları tespit etmede yetersizdir.

Bir diğer test bera olarak da bilinen tüm işitme yollarının kontrol edilebildiği testtir. Ancak gelişen teknoloji ile bu testte taşınabilir aletler ile tarama testi olarak kullanıma girmeye başlamıştır.

Bebek 3 aylıkken saptanmalı

image

İşitme kaybının bebeklerde yaşamın ilk üç ayı içinde tanınması gerektiğini ve bebek altı aylıkken tedaviye başlanması çok önemlidir.

İşitme kayıplarında tedavi işitme cihazı uygulamasının dışında, özel eğitim ve rehabilitasyon ile sağlanmalıdır. Bazı çocuklarda koklear implant (biyonik kulak) da uygulanabilir.

Ancak sadece işitme cihazı veya koklear implant tedavi için yeterli olmamakta, bunların uygulamasından sonra mutlaka rehabilitasyon da yapılması gerekmektedir.

Çocuğun işitme kaybı derecesine göre işitme cihazlarının fayda oranının değişmektedir. İşitme cihazı veya koklear implant uygulamasındaki amacın, çocuğun yüzde 100 duymasından çok, konuşma ve mental gelişimini sağlayacak kadar sesleri duyabilmesini sağlamaktır.

Çünkü işitmeyen ve sesleri tanımayan çocuk konuşamazken, bu cihazlar dış ortamdan gelen sesleri yükselterek kulağa yönlendiriyor ve bu olumsuz gelişmeyi engelliyor. Böylece işitme kaybından dolayı çocuğun duyamayacağı şiddetteki sesler çocuğun duyabileceği seviyeye yükseltmiş oluyor.

Bütün hayatını olumsuz etkiliyor

image

İşitme kaybı çok hafif, hafif, orta, ileri ve çok ileri derece olarak sınıflandırılıyor. İşitme kaybı, çocukların günlük hayatını olduğu kadar eğitim hayatını olumsuz etkıiliyor.

Çünkü çocuklarda çok hafif derecede bir kayıp bile öğrenmesini engelliyor. Akraba evliliği sonucunda oluşan işitme kaybının erken teşhisi açısından işitme taraması büyük önem taşıyor. Erken teşhisle işitme kaybında çok şey yapılabilir.

Bu çocuklarda, uygun işitme aletine ve işitsel eğitime geçiliyor. Bir yıl sonra ve daha erken dönemde koklear ımplantasyon (kulak içine yerleştirilen bır implant ile işitme sınırının uyarılması) uygulanıyor. Basit bir operasyonla implant yerleştiriliyor. Çocuğun duyduğu mekanik sesin, normal konuşma sesine dönüştürebilmesi amacıyla eğitilmesini sağlıyor. Eğitim zor ve uzun ama sonuçları yüz güldürücü oluyor.